Rehabilitacija nakon karcinoma dojke

1. Karcinom dojke -zašto je važna rehabilitacija?

Rehabilitacija nakon karcinoma dojke u ordinaciji Tendo Vas fizijatar sprovodi se pod nadzorom specijaliste fizikalne medicine i rehabilitacije i tim iskusnih fizioterapeuta. Program se prilagođava svakoj pacijentkinji, vrsti operacije i terapiji koju je imala, kao i njenom opštem stanju.

Rehabilitacija nakon karcinoma dojke može pomoći u smanjenju i lečenju različitih komplikacija:

Ograničena pokretljivost ramena i grudnog koša posle operacije ili zračenja
Aksilarni web sindrom (cording), odnosno bolne zategnute vrpce u pazuhu koje se protežu niz ruku
Bol u ramenu, vratu, leđima i operativnom području
Ožiljno tkivo i zatezanje, uključujući adhezije i bolne ožiljke
Limfedem, odnosno otok ruke, šake, grudnog koša ili trupa
Slabost mišića i brzo umaranje nakon lečenja
Posturalne promene, držanje tela i disbalans mišića nakon operacije
Bolovi u zglobovima i mišićima koji mogu pratiti hormonsku terapiju
Neuropatije kao posledica hemoterapije
Osteoporoza ( npr. terapije inhibitorima aromataze)

2. Kako izgleda rehabilitacija nakon operacije karcinoma dojke?

1. Pregled i razgovor. Fizijatar uzima podatke o bolesti i lečenju koje ste imali, procenjuje pokretljivost, snagu, ožiljak i obim ruke.
2. Plan rehabilitacije. Zajedno određujemo ciljeve i dinamiku terapije.
3. Terapija. Sprovodi se kineziterapija, primenjuju manuelne tehnike, i po potrebi se sprovodi lečenje limfedema.
4. Praćenje. Napredak se redovno procenjuje, a program se prilagođava.

3. Šta obuhvata rehabilitacija nakon operacije karcinoma dojke

Rehabilitacija nakon operacije dojke obuhvata edukaciju pacijenta, kineziterapiju (vežbe) i primenu različitih manuelnih tehnika.

4. Uloga telesne težine u oporavku nakon lečenja karcinoma dojke

Edukacija pacijenta odnosi se na upoznavanje pacijenta sa značajem menadžmenta telesne težine i značaju fizičke aktivnosti.Poznato je da je porast telesne težine nakon postavljanja dijagnoze povezan sa lošijom prognozom i ukupnim preživljavanjem nakon karcinoma dojke.Povećana telesna težina takođe je povezana sa rizikom od nastanka limfedema, kao i njegovom lošijom prognozom.

Telesna težina mora ostati stabilna tokom onkološkog lečenja kako bi se optimizovao ishod i smanjio rizik od pojave limfedema nakon lečenja karcinoma dojke

5. Kineziterapija i vežbanje kod karcinoma dojke

Fizička aktivnost kod lečenja karcinoma dojke prilagođava se fazi oporavka.

U ranoj fazi oporavka nakon operacije dojke kineziterapija se sprovodi pod kontrolom edukovanog fizioterapeuta. Cilj kineziterapije i različitih manuelnih tehnika usmerene su ka vraćanju pokretljivosti ruke i ramena, vežbama jačanja i istezanja mišića ramenog pojasa, vrata i trupa, tretmana ožiljnog tkiva, kao i. vežbe disanja i korekciju držanja tela.

U ranoj fazi nakon operacije dojke dok su drenovi još prisutni, ili tek izvadjeni savetuju se kontrolisane vežbe za povećanje obima pokreta kako bi se smanjio rizik od nastanka postoeprativnog seroma i limfedema. U ovoj fazi oporavka savetuju se samo lagane šetnje.

U ranoj fazi nakon operacije dojke važno je izbegavati vežbe sa podizanjem ruku iznad nivoa ramena i podizanje tereta težeg od 1–2 kg na operisanoj strani dok rane ne zarastu.

Tokom hemio i radioterapije vežbe utiču na smanjenje umora. Savetuje se vežbanje blagim intenzitetom, uz odmaranje kada se javi znaci umora.

Nakon završetka lečenja savetuje se postepeno povećanje snage i izdržljivosti.

Redovno vežbanje nakon lečenja karcinoma dojke smanjuje rizik od povratka bolesti (recidiva), ublažava hronični umor, smanjuje rizik od limfedema i značajno poboljšava kvalitet života.

Prema svetskim onkološkim vodičima, cilj je postepeno dostići sledeći nedeljni nivo aktivnosti:

- Aerobne vežbe (kardio): Ciljajte na 150 do 300 minuta umerenog intenziteta (npr. brzi hod, lagana vožnja bicikla, plivanje) ili 75 do 150 minuta intenzivnog vežbanja nedeljno.
- Vežbe snage: Praktikujte ih najmanje 2 dana nedeljno. Fokusirajte se na glavne grupe mišića koristeći lagane tegove, elastične trake ili sopstvenu težinu i postepeno povećavajte opterećenje. Veoma je važno postepeno povećavati opterećenje i pratiti uvek potencijalne znake limfedema.

6. Lečenje limfedema nakon operacije karcinoma dojke

Limfedem predstavlja zadržavanje tečnosti u tkivu koje može nastati kao komplikacija lečenja karcinoma dojke. Može se javiti rano, ali i mesecima ili godinama nakon lečenja.

1 od 5 žena razvije limfedem kao posledica lečenja karcinoma dojke

Limfedem se najčešće se javlja u prvih godinu dana nakon lečenja. Što se ranije prepozna, to je lečenje jednostavnije i uspešnije.

Faktori rizika za nastanak limfedema kod lečenja karcinoma dojke su aksilarna disekcija, zračan terapijam, hemoterapija (taxan), posthirurška infekcija, BMI > 25, formiranje seroma nakon hiruške intervencije, preintenzivno vežbanje nakon hirurškog lečenja (elevacija ramen > 90o)

Rani simptomi i znaci limfedema su osečaj težine u ruci, otok ruke, bol ili napetost, kao i osećaj da je odeća tesna.

Veoma je važno znati da otok ruke prvih 6 nedelja nakon operacije normalan nalaz.

Lečenje limfedema zavisi od njegovog obima. Ukoliko je limfedem većeg obima neophodno je najpre njegova redukcija. Za smanjenje otoka sprovodi se kompleksna dekongestivna terapija. Ona obuhvata manuelnu limfnu drenažu, nakon koje se primenjuju kompresivni kratkoelastični zavoji.

Ovaj postupak se popunjava sve dok se otok ne reduukuje, prosečno oko 4 ned.

Kada se otok stabilizuje prepisuju se kompresivni rukavi, najčešće ravnog tkanja koji se izrađuju individualno po meri.

7 . Da li smete da vežbate ako imate limfedem?

Da, apsolutno smete i trebate da vežbate ako imate limfedem.

Ranije se verovalo da pacijentkinje sa limfedemom moraju stalno da odmaraju ruku, ali klinička istraživanja su dokazala da pravilno i kontrolisano vežbanje pomaže u smanjenju otoka i ne pogoršava limfedem.Prilikom pokretanja ruku, mišići deluju kao prirodna „periferna pumpa“ koja pritiska limfne sudove i tako pomaže drenažu i kretanje nakupljene tečnosti. Međutim, vežbanje sa limfedemom zahteva strogo poštovanje bezbednosnih pravila kako se ne bi preopteretio limfni sistem.

Zlatna pravila vežbanja sa limfedemom

1. Obavezno nositi kompresivni rukav tokom svakog vežbanja. Fizička aktivnost povećava dotok krvi u ruku, a rukav pruža spoljni otpor koji sprečava da se tečnost dodatno nakuplja u tkivu
2. Postepeno povećavati oterećenje
3. Nikada ne vežbati do potpunog umora mišića: Prevelik zamor i upala mišića mogu izazvati zapaljenski proces i pogoršati otok. Između setova vežbi pravite duže pauze

8. "Cording" ili aksilarni web sindrom nakon operacije dojke

Aksilarni web sindrom (AWS), poznat i kao sindrom aksilarnih vrpci (axillary web syndrome ili cording), česta je komplikacija nakon operacije karcinoma dojke koja se manifestuje u vidu vidljivih ili opipljivih zategnutih traka ispod kože pazuha. Ove vrpce nastaju najčešće nakon uklanjanja limfnih čvorova, a mogu se pružati niz unutrašnju stranu ruke sve do ručnog zgloba. One izazivaju bol, osećaj zatezanja i značajno ograničavaju podizanje i pružanje ruke. Principi rehabilitacije zasnivaju se na ranoj, ali nežnoj fizikalnoj terapiji koja uključuje specijalne blage tehnike masaže i istezanja kako bi postepeno "razbili" i omekšali ožiljne vrpce.

9. Kada je pravo vreme da se javite na rehabilitaciju nakon operacije karcinoma dojke?

Rehabilitaciju je moguće započeti već nakon operacije, uz saglasnost vašeg lekara i u skladu sa postoperativnim tokom. Isto tako, nikada nije prekasno: tegobe koje traju mesecima ili godinama nakon lečenja često se mogu ublažiti. Ako primetite otok, zatezanje, bol ili ograničenje pokreta, javite se na pregled.

10. Zakažite pregled

Rehabilitacija nakon karcinoma dojke nije samo oporavak ruke i ramena, već povratak samopouzdanja, samostalnosti i kvaliteta života. Rado ćemo vas pratiti na tom putu.

REFERENCE
1. www. cancer. org

2. www. cancerresearch.uk

2. Pimentel-Parra, G.A., García-Vivar, C., Escalada-Hernández, P. et al.Systematic review of clinical practice guidelines for long-term breast cancer survivorship: assessment of quality and evidence-based recommendations. Br J Cancer 133, 178–193 (2025)

3. Memorial Sloan Kettering Cancer Center preporuke za vežbanje nakon operacije karcinoma dojke

3.Schmitz KH, Ahmed RL, Troxel A, Cheville A, Smith R, Lewis-Grant L, Bryan CJ, Williams-Smith CT, Greene QP. Weight lifting in women with breast-cancer-related lymphedema. N Engl J Med. 2009 Aug 13;361(7):664-73.

4. Hasenoehrl, T., Palma, S., Ramazanova, D. et al.Resistance exercise and breast cancer–related lymphedema—a systematic review update and meta-analysis. Support Care Cancer 28, 3593–3603 (2020).